Blog

หม้อแปลงไฟฟ้าแรงสูงชนิดจุ่มในน้ำมัน 💧⚡️(Oil-Immersed High-Voltage Power Transformers) เป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบส่งและจ่ายไฟฟ้าทั่วโลก การทำงานที่เชื่อถือได้และปลอดภัยจึงขึ้นอยู่กับการปฏิบัติตามมาตรฐานสากลอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มาตรฐานของคณะกรรมาธิการเทคนิคไฟฟ้าระหว่างประเทศ (International Electrotechnical Commission: IEC)

⚡️ มาตรฐานหลักของ IEC (International Electrotechnical Commission) ที่เกี่ยวข้องกับ หม้อแปลงไฟฟ้ากำลัง (Power Transformers) ซึ่งครอบคลุมถึงหม้อแปลงไฟฟ้าแรงสูงคือ อนุกรม IEC 60076

มาตรฐานชุดนี้เป็นข้อกำหนดสากลที่ครอบคลุมตั้งแต่การออกแบบ การผลิต การทดสอบ ไปจนถึงประสิทธิภาพและความปลอดภัยของหม้อแปลงไฟฟ้ากำลังสำหรับใช้ในระบบไฟฟ้าที่มีระดับแรงดันไฟฟ้าสูงถึง 765 kV ⚡️

อนุกรม IEC 60076 ประกอบด้วยหลายส่วน โดยส่วนที่สำคัญและเกี่ยวข้องโดยตรงมีดังนี้:

IEC 60076-1: General (ข้อกำหนดทั่วไป)

กำหนดข้อกำหนดทั่วไปด้านการออกแบบ หลักการพื้นฐานของประสิทธิภาพ และการทดสอบของหม้อแปลงไฟฟ้ากำลัง

IEC 60076-2: Temperature rise (อุณหภูมิที่เพิ่มขึ้น)

กำหนดขีดจำกัดและวิธีการทดสอบอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นของหม้อแปลงไฟฟ้าระหว่างการทำงาน

IEC 60076-3: Insulation levels, dielectric tests and external clearances in air (ระดับฉนวน, การทดสอบความเป็นฉนวน และระยะห่างภายนอกในอากาศ)

กำหนดระดับแรงดันไฟฟ้าสำหรับฉนวน (Insulation Level) และการทดสอบความเป็นฉนวน (Dielectric Tests) ที่ต้องใช้เพื่อรับรองความทนทานต่อแรงดันสูง เช่น การทดสอบแรงดันอิมพัลส์ฟ้าผ่า (Impulse Voltage Withstand Test) ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับหม้อแปลงไฟฟ้าแรงสูง

IEC 60076-4: Guide to the lightning impulse and switching impulse testing (แนวทางการทดสอบแรงดันอิมพัลส์ฟ้าผ่าและสวิตชิ่ง)

ให้คำแนะนำโดยละเอียดสำหรับการทดสอบแรงดันเกินชั่วคราว (Transient Overvoltages)

IEC 60076-5: Ability to withstand short circuit (ความสามารถในการทนต่อการลัดวงจร)

กำหนดความสามารถของหม้อแปลงไฟฟ้าในการทนต่อแรงกลที่เกิดขึ้นระหว่างสภาวะการลัดวงจร

IEC 60076-7 :Loading guide for oil-immersed power transformers (คู่มือการบรรทุกสำหรับหม้อแปลงจุ่มน้ำมัน)

ให้แนวทางปฏิบัติในการประเมินความสามารถในการบรรทุก (Loading Capability) และการรับภาระเกินพิกัด (Overloading) ของหม้อแปลงชนิดจุ่มในน้ำมัน โดยพิจารณาจากอุณหภูมิและอายุการใช้งานที่คาดหวัง

นอกจากนี้ ยังมีมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับองค์ประกอบสำคัญของหม้อแปลงจุ่มในน้ำมัน เช่น:

IEC 60071: Insulation co-ordination (การประสานงานของฉนวน) ใช้กำหนดระดับแรงดันไฟฟ้าฉนวนในภาพรวมของระบบ

IEC 60296: กำหนดคุณภาพของ น้ำมันแร่ฉนวน (Mineral Insulating Oil) ที่ใช้ในหม้อแปลง

ข้อกำหนดของประเทศไทยและบทบาทของมาตรฐาน IEC

ประเทศไทยมีการอ้างอิงและนำมาตรฐาน IEC มาใช้เป็นรากฐานในการกำหนดข้อกำหนดสำหรับหม้อแปลงไฟฟ้ากำลังทั้งในระดับประเทศและหน่วยงานรัฐวิสาหกิจหลัก

มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก.):

สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ได้นำมาตรฐาน IEC มาปรับใช้เป็น มอก. โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มอก. ที่เกี่ยวข้องกับหม้อแปลงไฟฟ้ากำลังจะอ้างอิงจาก IEC 60076 เพื่อให้หม้อแปลงที่ผลิตหรือจำหน่ายในประเทศมีคุณภาพและความปลอดภัยตามมาตรฐานสากล

ข้อกำหนดของรัฐวิสาหกิจ:

การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และ การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.)/การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ซึ่งเป็นผู้ใช้งานหม้อแปลงแรงสูงหลักของประเทศ มักจะกำหนดข้อกำหนดทางเทคนิค (Technical Specifications) สำหรับการจัดซื้อหม้อแปลงโดย ยึดตามหรือเข้มงวดกว่ามาตรฐาน IEC 60076

ข้อกำหนดเหล่านี้จะระบุรายละเอียดของระดับฉนวน (เช่น BIL – Basic Impulse Insulation Level) ที่ต้องสูงมากเป็นพิเศษเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและระดับความเสี่ยงจากฟ้าผ่าในประเทศไทย (ซึ่งมีอัตราการเกิดฟ้าผ่าสูง)

ผู้ผลิตหม้อแปลงจะต้องทำการทดสอบตามที่ IEC กำหนด (Routine Test, Type Test, Special Test) และต้องผ่านเกณฑ์ของหน่วยงานไฟฟ้าของไทยจึงจะสามารถติดตั้งในระบบได้

กล่าวโดยสรุป การนำมาตรฐาน IEC 60076 มาใช้อย่างละเอียดและเข้มงวดตามข้อกำหนดของประเทศไทย เป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้ระบบส่งและจ่ายไฟฟ้าแรงสูงของประเทศมีความมั่นคง ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพในการดำเนินงานได้อย่างต่อเนื่อง 💡🇹🇭